W polskim prawie istnieje zasada domniemania ojcostwa, która dotyczy osób będących w związku małżeńskim lub krótko po jego ustaniu. Aby je obalić, trzeba wnieść sprawę o zaprzeczenie ojcostwa. W tym artykule dokładnie omawiam, kiedy można złożyć pozew oraz jakie terminy i zasady obowiązują w takim postępowaniu.
Domniemanie ojcostwa męża matki – na czym polega ta procedura?
Domniemanie ojcostwa męża matki to zasada wynikająca wprost z art. 62 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z tym przepisem przyjmuje się, że ojcem dziecka jest mąż matki, jeżeli dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem 300 dni od jego ustania lub unieważnienia.
Zasady tej nie stosuje się, jeśli dziecko urodziło się po upływie 300 dni od prawomocnego orzeczenia separacji.
Sytuacja ulega zmianie, gdy matka zawiera kolejne małżeństwo. Wówczas za ojca dziecka urodzonego przed upływem 300 dni od zakończenia poprzedniego związku uznaje się jej drugiego męża. Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy dziecko urodziło się w wyniku procedury medycznie wspomaganej prokreacji, na którą zgodę wyraził pierwszy mąż matki.
Zgodnie z art. 62 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obalenie domniemania jest możliwe wyłącznie poprzez wniesienie powództwa o zaprzeczenie ojcostwa.
Kto może wnieść pozew o zaprzeczenie ojcostwa?
Prawo do wniesienia pozwu o zaprzeczenie ojcostwa przysługuje wybranym osobom w ściśle określonych sytuacjach. Takie uprawnienia zyskują:
- Mąż matki – może wnieść pozew, gdy kwestionuje swoje ojcostwo wobec dziecka, które zostało uznane za jego na podstawie domniemania ojcostwa.
- Matka dziecka – ma prawo domagać się zaprzeczenia ojcostwa, jeśli uważa, że jej mąż nie jest biologicznym ojcem dziecka.
- Dziecko – po osiągnięciu pełnoletności może samodzielnie wystąpić z pozwem o zaprzeczenie ojcostwa, aby doprowadzić do ustalenia swojego rzeczywistego pochodzenia zgodnie z obowiązującymi przepisami.
- Prokurator – jest uprawniony do wytoczenia powództwa w dowolnym terminie, nawet jeśli żadna z pozostałych uprawnionych osób nie wystąpiła do sądu. Korzysta z tej możliwości w sytuacjach, gdy wyjaśnienie kwestii ojcostwa jest konieczne dla ochrony dobra dziecka lub zapewnienia zgodności stanu prawnego z rzeczywistym pochodzeniem dziecka.
Kiedy upływa termin na złożenie pozwu o zaprzeczenie ojcostwa?
Termin na złożenie pozwu o zaprzeczenie ojcostwa jest liczony od momentu, w którym uprawniona osoba dowiedziała się, że mężczyzna wskazany jako ojciec dziecka może nim nie być. Po nowelizacji przepisów w 2020 r. termin ten został ujednolicony i wynosi rok od dnia powzięcia wiadomości o niemożności bycia ojcem dziecka.
Nie jest on zatem liczony od urodzenia dziecka ani od momentu ustalenia ojcostwa, ale od chwili uzyskania informacji, która podważa dotychczasowe przekonanie o ojcostwie. To ważne rozróżnienie, ponieważ klienci często zakładają, że termin zaczyna biec automatycznie od dnia narodzin dziecka lub sporządzenia aktu urodzenia.
Warto jednak pamiętać, że po upływie roku od pozyskania informacji o niemożności bycia ojcem dziecka wniesienie powództwa może okazać się nieskuteczne. Dlatego w takiej sytuacji zaleca się niezwłoczne wniesienie pozwu lub kontakt z prawnikiem, który pomoże sprawnie przejść przez wszystkie procedury.
Rola badań DNA w sprawie o zaprzeczenie ojcostwa
Badania DNA są obecnie najpewniejszym i najważniejszym dowodem wykorzystywanym w sprawach o zaprzeczenie ojcostwa. Ich wyniki pozwalają jednoznacznie wykluczyć lub stwierdzić stopień pokrewieństwa między mężczyzną a dzieckiem. W przypadku potwierdzenia ojcostwa wskazują prawdopodobieństwo na poziomie 99,9999%.
Aby badanie DNA mogło zostać uznane za pełnoprawny dowód procesowy, musi zostać przeprowadzone na zlecenie sądu, przez uprawnionego biegłego w ramach postępowania sądowego. Materiał do badania najczęściej pobiera się w formie wymazu z wewnętrznej strony policzka, w wyznaczonej placówce medycznej.
Jeśli wykonasz test DNA prywatnie jeszcze przed wszczęciem sprawy lub w jej trakcie, może on stanowić jedynie dodatkową informację dla sądu. Nie będzie jednak miał takiej mocy dowodowej jak badanie przeprowadzone na potrzeby postępowania sądowego.
Ważną kwestią jest również odmowa udziału w badaniu DNA zleconym przez sąd. Choć strony postępowania mają do tego prawo, to jednak jeśli nie zostanie podana uzasadniona przyczyna odmowy, sąd może uwzględnić tę okoliczność przy ocenie dowodów i wyciągnąć z niej odpowiednie wnioski.
Skutki zaprzeczenia ojcostwa dla dziecka i rodziców
Zaprzeczenie ojcostwa powoduje przede wszystkim dużą zmianę w sytuacji prawnej dziecka, ale także wpływa na kwestię związane z alimentami i dziedziczenie.
- Nazwisko dziecka – po zmianie stanu prawnego konieczne może być ponowne ustalenie zasad dotyczących nazwiska dziecka zgodnie z przepisami prawa rodzinnego.
- Alimenty – mężczyzna przestaje być prawnym ojcem dziecka, co powoduje ustanie obowiązku alimentacyjnego.
- Dziedziczenie – po wydaniu prawomocnego wyroku obalającego ojcostwo dziecko i mężczyzna tracą status osób uprawnionych do dziedziczenia po sobie.
- Relacje prawne między dzieckiem a mężczyzną – wraz z zaprzeczeniem ojcostwa ustają prawa i obowiązki wynikające z ojcostwa, w tym m.in. władza rodzicielska.
Zaprzeczenie ojcostwa – kiedy warto skorzystać z pomocy prawnej?
Krótkie terminy powodują, że ojcowie mają niewiele czasu, na wniesienie pozwu i przygotowanie się do sprawy. W takiej sytuacji warto skorzystać z pomocy prawnika, który oceni sytuację, przygotuje niezbędne dokumenty i wyjaśni możliwe skutki postępowania. Jako adwokat specjalizujący się w prawie rodzinnym i opiekuńczym mam duże doświadczenie w prowadzeniu tego typu spraw i zapewniam kompleksową pomoc na każdym etapie postępowania sądowego.