Gdy bliska osoba nie jest w stanie samodzielnie decydować o sobie, można złożyć wniosek o jej ubezwłasnowolnienie. Jest to forma sprawowania opieki prawnej nad danym człowiekiem i jego majątkiem, stosowana w ostateczności. Z tego artykułu dowiesz się, kiedy można przeprowadzić ubezwłasnowolnienie i jak wygląda cała procedura.
Na czym polega ubezwłasnowolnienie?
Ubezwłasnowolnienie to instytucja prawna, która pozbawia lub ogranicza zdolność osoby fizycznej do czynności prawnych. Jej celem jest ochrona osoby, która z powodów zdrowotnych nie może samodzielnie zajmować się swoimi sprawami ani o sobie stanowić. Może ono przybrać formę całkowitą lub częściową.
Zgodnie z art. 13 § 1 Kodeksu cywilnego, ubezwłasnowolnić całkowicie można osobę, która ukończyła lat trzynaście. W takim wypadku sąd ustanawia dla niej opiekuna prawnego, chyba że osoba ta pozostaje jeszcze pod władzą rodzicielską. Opiekun reprezentuje ją i zarządza jej majątkiem pod nadzorem sądu opiekuńczego.
Natomiast ubezwłasnowolnienie częściowe zostało opisane w art. 16 § 1 Kodeksu cywilnego, który stanowi, że taką procedurę prawną można zastosować wyłącznie wobec osoby pełnoletniej. Sąd ustanawia dla niej kuratora, który pomaga jej w prowadzeniu spraw i współdecyduje o ważniejszych kwestiach życiowych i majątkowych.
Jakie są przesłanki do ubezwłasnowolnienia bliskiej osoby?
Ubezwłasnowolnienie jest uznawane za środek ostateczny, co oznacza, że można je orzec tylko wtedy, gdy stan danej osoby rzeczywiście uniemożliwia jej samodzielne funkcjonowanie. Sąd bierze więc pod uwagę występowanie określonych zaburzeń oraz ich wpływ na zdolność do podejmowania decyzji i kierowania swoim działaniem.
Przesłanką do ubezwłasnowolnienia może być:
- Choroba psychiczna – np. schizofrenia lub zaburzenia psychotyczne, które powodują utratę kontaktu z rzeczywistością, urojenia oraz brak zdolności oceny własnego postępowania.
- Niedorozwój umysłowy – uniemożliwiający rozumienie znaczenia czynności prawnych i samodzielne dbanie o własne interesy.
- Inne zaburzenia psychiczne – np. ciężkie zaburzenia osobowości, choroby otępienne i neurodegeneracyjne lub zaburzenia poznawcze, które powodują brak rozeznania, problemy z podejmowaniem decyzji i niezdolność do zarządzania własnym majątkiem.
- Alkoholizm – gdy uzależnienie prowadzi np. do niekontrolowanego zaciągania zobowiązań, trwonienia majątku, zaniedbywania podstawowych potrzeb lub podejmowania niekorzystnych działań bez świadomości ich skutków.
- Narkomania – prowadząca do utraty kontroli nad zachowaniem, podejmowania ryzykownych decyzji, problemów finansowych, a nawet zagrożenia zdrowia i życia.
W przypadku ubezwłasnowolnienia całkowitego konieczne jest wykazanie, że osoba nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem, natomiast przy ubezwłasnowolnieniu częściowym, że potrzebuje pomocy w prowadzeniu swoich spraw.
Jak złożyć wniosek o ubezwłasnowolnienie osoby bliskiej krok po kroku?
Aby złożyć wniosek o ubezwłasnowolnienie osoby bliskiej, postępuj według poniższej instrukcji.
Krok 1. Ustalenie właściwego sądu
Wniosek o ubezwłasnowolnienie składa się do sądu okręgowego właściwego dla miejsca zamieszkania osoby, której dotyczy.
Krok 2. Sprawdzenie, kto może złożyć wniosek
Wniosek mogą złożyć m.in. małżonek, krewni w linii prostej (np. rodzice, dzieci), rodzeństwo, przedstawiciel ustawowy oraz prokurator.
Krok 3. Przygotowanie i złożenie wniosku
We wniosku należy wskazać osobę, której dotyczy postępowanie, opisać przyczyny uzasadniające ubezwłasnowolnienie oraz dołączyć dokumenty potwierdzające stan zdrowia, np. dokumentację medyczną. Jego napisanie możesz zlecić naszej kancelarii.
Krok 4. Badanie osoby wskazanej we wniosku przez biegłych
Sąd powołuje biegłych, najczęściej psychiatrę i psychologa, którzy oceniają stan zdrowia osoby wskazanej we wniosku oraz jej zdolność do samodzielnego podejmowania życiowych decyzji.
Krok 5. Rozpoznanie sprawy przez sąd
Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego sąd wydaje postanowienie o ubezwłasnowolnieniu całkowitym, częściowym albo oddala wniosek, jeżeli nie zostaną spełnione ustawowe przesłanki.
Jakie skutki prawne wywołuje ubezwłasnowolnienie?
Orzeczenie ubezwłasnowolnienia ogranicza możliwość samodzielnego dokonywania czynności wywołujących skutki prawne, np.:
- Zawieranie umów – osoba ubezwłasnowolniona całkowicie nie może samodzielnie podpisać np. umowy kredytu, sprzedaży mieszkania czy pożyczki. W takich sprawach jej interesy reprezentuje opiekun prawny.
- Zarządzanie pieniędzmi i majątkiem – opiekun prawny może zajmować się sprawami finansowymi osoby ubezwłasnowolnionej, np. opłacać rachunki, zarządzać jej dochodami lub występować w sprawach dotyczących jej majątku.
- Sprawy sądowe – jeżeli osoba ubezwłasnowolniona całkowicie musi uczestniczyć w postępowaniu, np. dotyczącym spadku lub majątku, reprezentuje ją opiekun prawny.
- Sprawy urzędowe – opiekun może załatwiać formalności w imieniu osoby ubezwłasnowolnionej, np. złożyć wniosek o świadczenie, odebrać dokumenty lub prowadzić korespondencję z urzędem.
- Decyzje dotyczące leczenia – w przypadkach, gdy przepisy wymagają zgody przedstawiciela ustawowego, może ją wyrazić opiekun prawny, np. przy określonych świadczeniach medycznych.
Wniosek o ubezwłasnowolnienie bliskiej osoby – największe wyzwania
Postępowanie o ubezwłasnowolnienie bliskiej osoby wymaga starannego przygotowania dokumentacji medycznej i materiału dowodowego. W takim wypadku ważny jest też szybki czas działania, szczególnie jeśli osoba dotknięta problemami zdrowotnymi zaczyna stanowić zagrożenie dla siebie i otoczenia.
Nasza kancelaria adwokacka specjalizuje się w prawie opiekuńczym, dzięki czemu sprawnie przeprowadzimy Cię przez cały proces. Umów się na konsultację, aby uzyskać profesjonalne wsparcie doświadczonego prawnika.