Podział majątku wspólnego wywołuje wśród małżonków wiele emocji. Nieporozumienia często wynikają z braku wiedzy, które przedmioty i prawa należą do wspólnej masy majątkowej, a które pozostają wyłączną własnością jednego z małżonków. W tym wpisie wyjaśnię Ci zasady przeprowadzania takiego podziału.
Majątek wspólny a osobisty małżonków – podstawowe zasady podziału
W momencie zawarcia małżeństwa z mocy prawa powstaje między małżonkami ustawowa wspólność majątkowa (o ile przed ślubem nie doszło do podpisania intercyzy). W ten sposób powstaje wspólny majątek małżeństwa, który obejmuje m.in. zarobki obojga małżonków i przedmioty nabyte w trakcie trwania związku.
Równolegle obok tej wspólnej masy funkcjonują dwa majątki osobiste każdego z małżonków, w skład których wchodzą dobra nabyte przed ślubem, a także spadki czy darowizny otrzymane już w trakcie małżeństwa.
Wspólny majątek podlega podziałowi przy rozwodzie lub w związku z podpisaniem intercyzy. Natomiast majątek osobisty pozostaje wyłączną własnością każdego z małżonków i nie wchodzi do rozliczeń między stronami.
Konflikty przy podziale majątku najczęściej wynikają z błędnego przekonania, że po ślubie absolutnie wszystko staje się wspólne. Problemy pojawiają się zwłaszcza w sytuacjach granicznych, na przykład, gdy dochody z wynajmu prywatnego mieszkania jednego małżonka zasilają budżet domowy lub gdy wspólne oszczędności zostają przeznaczone na remont nieruchomości należącej tylko do jednej strony.
Aby uniknąć takich nieprzyjemności, warto skonsultować się z prawnikiem z Kancelarii Adwokackiej Agaty Urbanowskiej.
Majątek osobisty małżonka – czym jest i co obejmuje?
Majątek osobisty małżonka to ta część jego aktywów, która pozostaje wyłączona ze wspólności ustawowej i nie podlega podziałowi w przypadku rozwodu. Obejmuje on składniki ściśle związane z daną osobą lub nabyte w sposób, który uzasadnia ich wyłączenie z majątku wspólnego.
Zgodnie z art. 33 KRO do majątku osobistego małżonka należą:
1) przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej;
2) przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił;
3) prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom;
4) przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków;
5) prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie;
6) przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość;
7) wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków;
8) przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków;
9) prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy;
10) przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Co należy do majątku wspólnego małżonków?
Majątek wspólny małżonków stanowią składniki nabywane w trakcie trwania małżeństwa, niezależnie od tego, które z małżonków formalnie je nabyło, o ile nie zostały one wyraźnie zaliczone do majątku osobistego. Składnikiem majątku wspólnego może być np.:
- wynagrodzenie za pracę oraz dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,
- dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego, np. czynsz z wynajmu,
- środki zgromadzone na rachunkach bankowych, które pochodzą z bieżących dochodów w trakcie trwania wspólnoty majątkowej,
- środki zgromadzone w systemach emerytalnych, takich jak OFE czy PPK,
- przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania małżeństwa ze środków wspólnych, w tym nieruchomości, samochody czy wyposażenie domu,
- dochody z działalności gospodarczej prowadzonej przez jednego z małżonków (o ile nie wchodzą w skład majątku osobistego),
- obligacje, akcje i inne papiery wartościowe kupione w trakcie małżeństwa,
- prawa z umów cywilnoprawnych, np. wierzytelność z tytułu pożyczki udzielonej z majątku wspólnego,
- prawa wynikające z umów ubezpieczenia majątkowego, np. roszczenie o wypłatę odszkodowania za zniszczone mienie wspólne,
- prawa do środków z programów inwestycyjnych lub oszczędnościowych, jeżeli były finansowane z majątku wspólnego,
- prawa wynikające z nabytych w trakcie małżeństwa licencji lub umów inwestycyjnych.
Najczęstsze wątpliwości klientów dotyczące klasyfikacji składników majątku
Do mojej kancelarii często przychodzą klienci, którzy mają wątpliwości co do tego, jak należy klasyfikować poszczególne składniki majątku. Przykładowo wynagrodzenie za pracę, mimo że co do zasady stanowi składnik majątku wspólnego, bywa błędnie traktowane jako majątek osobisty, zwłaszcza gdy trafia na indywidualne konto jednego z małżonków.
Podobnie problematyczne jest mieszkanie kupione częściowo przed ślubem i spłacane już w trakcie małżeństwa, gdzie konieczne jest precyzyjne ustalenie, jaką część jego wartości można zaliczyć do wspólnoty majątkowej.
Wątpliwości budzą również środki zgromadzone w OFE i PPK, które ze względu na swój specyficzny charakter często są mylnie kwalifikowane jako wyłącznie osobiste. Z kolei w przypadku firmy jednego z małżonków pojawia się pytanie, czy sama działalność i jej wartość wchodzą do majątku wspólnego, czy też pozostają składnikiem majątku osobistego. W praktyce może to zależeć od wielu czynników, w tym momentu jej założenia czy sposobu finansowania.
Takie kwestie warto wyjaśnić wcześniej, aby uniknąć problemów w trakcie podziału. W tym celu umów się na konsultację prawną w mojej kancelarii. Zachęcam również do zapoznania się z innymi wpisami na blogu, które nawiązują do tej tematyki, np.: Kiedy możemy dokonać podziału majątku?’ i 'W jaki sposób dokonać podziału majątku po rozwodzie?