Prawo rodzinne w Polsce przewiduje możliwość zasądzenia alimentów na rzecz byłego małżonka po rozwodzie, jeśli spełnione zostaną ściśle określone przesłanki. Sąd bierze pod uwagę przede wszystkim winę za rozkład pożycia i potrzeby osoby uprawnionej. Przeczytaj artykuł i dowiedz się, kiedy można o nie wnioskować.
Kiedy przysługują alimenty po rozwodzie? Dwie podstawy z art. 60 KRO
Podstawy do przyznania alimentów na małżonka po rozwodzie określa art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Są to niedostatek po stronie małżonka niewinnego lub uznanego za niewinnego oraz istotne pogorszenie sytuacji materialnej, gdy rozwód orzeczono z wyłącznej winy drugiego małżonka. Poniżej dokładnie omawiam każdą z tych możliwości.
Niedostatek lub istotne pogorszenie sytuacji materialnej po stronie małżonka niewinnego
Małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka alimentów odpowiadających jego usprawiedliwionym potrzebom. Ich wysokość będzie ściśle uzależniona od możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego.
Warto przy tym pamiętać, że świadczenie to przysługuje zarówno osobie formalnie uznanej za niewinną rozpadu małżeństwa, jak i osobie, wobec której sąd wprost nie przypisał winy w wyroku rozwodowym. Taka sytuacja ma miejsce na przykład przy rozwodzie bez orzekania o winie.
W tej podstawie kluczowym warunkiem jest stan niedostatku, rozumiany jako brak realnej możliwości samodzielnego zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Nie chodzi jednak o samo pogorszenie standardu życia w wyniku rozwodu. Aby uzyskać świadczenie alimentacyjne, konieczne jest wykazanie, że uprawniony nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie na minimalnym poziomie, czyli:
- nie posiada środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, np. zakupu jedzenia i odzieży, realizacji opłat za mieszkanie,
- nie ma możliwości samodzielnego utrzymania się z pracy lub innych źródeł dochodu,
- nie ma zdolności do podjęcia zatrudnienia pozwalającego na samowystarczalność, np. z uwagi na stan zdrowia, wiek lub obowiązki opiekuńcze,
- musi korzystać z pomocy osób trzecich lub świadczeń socjalnych w celu zapewnienia minimum egzystencji,
- jego dochody nie pozwalają na pokrycie podstawowych kosztów życia bez popadania w długotrwały deficyt finansowy.
Rozwód z wyłącznej winy drugiego małżonka
Sąd może przypisać wyłączną winę za rozpad małżeństwa jednemu z małżonków. Wówczas drugi, niewinny małżonek może domagać się alimentów dla siebie, jeśli jednocześnie rozwód powoduje istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej. W tym przypadku nie musi on wykazywać, że znajduje się w niedostatku. Wystarczy udowodnić, że rozwód realnie obniżył jego dotychczasowy poziom życia w porównaniu do okresu trwania małżeństwa. Taka sytuacja może mieć miejsce, gdy po rozwodzie nie ma już drugiego dochodu w gospodarstwie domowym i małżonek musi samodzielnie pokrywać koszty, które wcześniej były dzielone, przez co:
- utracił dostęp do wyższego standardu życia, np. częstszych wyjazdów, lepszych warunków mieszkaniowych,
- musi zrezygnować z części dotychczasowych wydatków typu prywatna opieka medyczna, zajęcia dla dzieci, realizacja hobby.
Czym różni się istotne pogorszenie sytuacji materialnej od niedostatku?
Różnica między istotnym pogorszeniem sytuacji materialnej a niedostatkiem jest wyraźna. W pierwszym przypadku małżonek jest zmuszony do ograniczenia dotychczasowych wydatków i rezygnacji z części potrzeb, ale wciąż jest w stanie samodzielnie się utrzymywać, opłacać mieszkanie, jedzenie i zakup odzieży czy kosmetyków.
Niedostatek z kolei oznacza całkowity brak możliwości samodzielnego zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i często bywa spowodowany problemami zdrowotnymi lub brakiem stałego zatrudnienia.
Jakie czynniki wpływają na wysokość świadczenia alimentacyjnego?
Na wysokość świadczenia alimentacyjnego wpływają przede wszystkim:
- usprawiedliwione potrzeby osoby uprawnionej, czyli koszty utrzymania, mieszkania, leczenia i codziennego życia,
- możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego,
- dotychczasowy standard życia stron w czasie trwania małżeństwa,
- czas trwania małżeństwa,
- wiek, stan zdrowia oraz zdolność do podjęcia pracy przez osobę uprawnioną,
- ewentualne obowiązki alimentacyjne wobec dzieci lub innych osób,
- wkład każdego z małżonków w budowanie wspólnego majątku i funkcjonowanie rodziny.
Ile trwa obowiązek alimentacyjny wobec małżonka?
Obowiązek alimentacyjny wobec byłego małżonka co do zasady nie jest bezterminowy. W sytuacji, gdy alimenty zostały zasądzone na podstawie niedostatku, mogą one trwać tak długo, jak długo niedostatek istnieje, jednak nie dłużej niż 5 lat od orzeczenia rozwodu. Sąd może jednak w szczególnie uzasadnionych przypadkach przedłuży ten okres, np. z powodu niepełnosprawności lub trwałej niezdolności do pracy osoby uprawnionej.
Z kolei przy rozwodzie z wyłącznej winy jednego z małżonków obowiązek alimentacyjny może trwać bez wskazanego z góry terminu i zostać uchylony dopiero w momencie zmiany okoliczności, np. poprawy sytuacji materialnej uprawnionego.
Kiedy następuje wygaśnięcie roszczenia alimentacyjnego?
Roszczenie o alimenty na byłego małżonka nie ma charakteru bezterminowego i w określonych sytuacjach wygasa z mocy prawa. Najczęściej dzieje się to w przypadku:
- zawarcia przez osobę uprawnioną nowego małżeństwa,
- śmierci jednej ze stron, zarówno uprawnionego, jak i zobowiązanego.
Wiele osób po rozwodzie nie zdaje sobie sprawy z przysługujących im praw lub obowiązków w tym zakresie, dlatego warto każdorazowo przeanalizować swoją sytuację z prawnikiem, aby ustalić, czy roszczenie nadal istnieje.
Jeśli potrzebujesz porady w sprawie o alimenty na małżonka, umów się na konsultację w Kancelarii Adwokackiej Agaty Urbanowskiej. Specjalizuję się w prawie rodzinnym i aktywnie wspieram moich klientów na każdym etapie współpracy.
Więcej informacji o alimentach na małżonka znajdziesz również we wpisie 'Czy mogę domagać się alimentów w przypadku rozwodu bez orzekania o winie?’.